Донъя юстицияһының 25 йыллығына

Сирек быуат граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм азатлығын һаҡлауҙа

Добавить в предпочтительные источники Google

Быйыл Башҡортостан Республикаһының мировой судьялар институты үҙенең 25 йыллығын билдәләй. Мировой судьяның көндәлек тормошо, эш категориялары һәм ғәҙеллеккә инеү тураһында Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы буйынса суд участкаһының мировой судья вазифаһын башҡарыусы Гүзәл Сәйетмырҙа ҡыҙы Комягина һөйләй.
- Гүзәл Сәйетмырҙа ҡыҙы, үҙегеҙҙең һөнәри юлығыҙ тураһында һөйләгеҙ әле.
- 1996 йылдан,Мировой судья вазифаһына тәғәйенләнгәнгә тиклем, мин Балаҡатай район судында тәүҙә суд ултырышы секретары, һуңынан судья ярҙамсыһы булып эшләнем. Һуңыраҡ Балаҡатай район-ара суды судьяһы, ә һуңынан Башҡортостан Республикаһы Юғары суды судьяһы итеп һайландым 2024 йылда почетлы отставкаға киттем, ә 2026 йылдың июнендә Балаҡатай районы буйынса суд участкаһының мировой судьяһы вазифаһынө тәғәйәнләндем.
- Эш йылдарында суд системаһында ниндәй үҙгәрештәрҙе күрҙегеҙ?
- Иң мөһиме – “ҡағыҙ" ғәҙеллектән цифрлы һәм асыҡ ғәҙеллеккә күсеү. Элек эш көнө бер нисә километр ҡулъяҙма документтар һәм сикһеҙ баҫма менән үлсәнһә, ә хәҙер беҙҙә аудиопротоколирование, видеоконференц-элемтә, “Ғәҙеллек” системаһы, электрон документтар әйләнеше һәм приставтар менән интеграция. Технологиялар эште күпкә еңеләйтә һәм процесты асыҡ итә.
- Һеҙҙеңсә, мировой судьяның төп роле нимәлә?
- Мировой судья суд системаһының беренсе звеноһы: тап бында граждандарҙың күпселеге үҙ конфликттары менән килә: никахты өҙөү, бурысты түләтеү, мөлкәтте бүлеү. Һәр шундай эштең артында кеше яҙмышы тора, һәм мировой судьяларҙа ҙур яуаплылыҡ ята: закон барлығын һәм һәр кемде яҡлай алыуын күрһәтеү. Әгәр кеше ғәҙелһеҙлек тойғоһо менән судтан китһә, уның бөтә властарға ышанысы кәмей.
- Һеҙҙең өсөн “ғәҙел ҡарар" нимә аңлата?
- Был өс элементтың гармонияһы: законлылыҡ, нигеҙлелек һәм мотивация. Закондан тайпылыш менән сығарылған ҡарар ғәҙел була алмай, әммә норманы шарттарҙы иҫәпкә алмайынса формаль ҡулланыу ҙа яраҡһыҙ. Ғәҙел ҡарар-хатта еңелеүсе яҡ та, мотивацияны уҡып, суд логикаһын аңлай һәм уның позицияһын намыҫлы тикшергәндәрен тоя.
- Суд залында көсөргәнешле, эмоциональ хәлдәрҙе нисек хәл итәһегеҙ?
-Төп инструмент тыныс тон, сыҙамлыҡ һәм регламентҡа ҡәтғи буйһоноу. Әгәр эмоциялар тикшереүгә ҡамасаулаһа, ҡыҫҡа ғына тәнәфес иғлан итәм: саф һауала ун минут йыш ҡына ҡатнашыусыларҙың рациональ фекерләүенә етерлек. Әгәр ҙә эш мыҫҡыллауҙарға барып етһә, иҫкәртеүҙән алып боҙоусыны залдан алып сығыуға тиклем процессуаль саралар ҡулланам.
- Судтан ҡасырға теләүселәргә һәм судья булырға хыялланған йәш юристарға ниндәй кәңәш бирер инегеҙ?
-Конфликтты судҡа еткерергә теләмәгәндәргә һөйләшеүҙәр өҫтәленә ултырырға һәм оппонентты тыңларға өйрәнергә кәңәш итәм: һәр суд процесы — етди ваҡыт, аҡса һәм нервылар сарыф итеү, ә ҡарар ике яҡҡа ла тулы ҡәнәғәтлек килтермәй. Әгәр бәхәс тупикка килеп баҫһа, дәғүә биргәнгә тиклем медиаторға йәки юристҡа мөрәжәғәт итеү яҡшыраҡ. Йәш белгестәргә шуны әйтергә теләйем: судья һөнәре — ауыр интеллектуаль һәм эмоциональ марафон. Сабырлыҡ, иғтибарлылыҡ һәм ҙур эшкә һәләтлелек кәрәк. Һәм иң мөһиме — кешелекте юғалтмағыҙ: белем тәжрибә менән килә, ә эске әхлаҡи кәйефте беренсе көндән һаҡларға кәрәк.
- Һуңғы 10-15 йылда кешеләр һәм уларҙың законға мөнәсәбәте нисек үҙгәрҙе?
- Кешеләр юридик яҡтан грамоталыраҡ һәм үҙ мәнфәғәттәрен яҡлауҙа әүҙемерәк булып китте. Әгәр тиҫтә ярым йыл элек күп кенә граждандар ҡулланыусы хоҡуҡтарын боҙоуға йәки аҡсаны законһыҙ иҫәптән сығарыуға ҡул болғауҙы хуп күрһә, бөгөн закондар уҡыйҙар, үҙгәрештәрҙе күҙәтәләр, мотивациялы дәғүәләр һәм ҡаршылыҡтар әҙерләйҙәр, һуңынан судҡа үҙ позицияларын яҡларға баралар.
- Гүзәл Сәйетмырҙа ҡыҙы, судтан ҡурҡҡан кешегә нимә әйтер инегеҙ?
-Бер аҙ шаяртырға рөхсәт итегеҙ: суд залынан тыш судьялар бөтөнләй ябай кешеләр, беҙ өйҙә мантия кеймәйбеҙ һәм ғаиләлә иртәнге аш тураһында аныҡ билдәләмә бирмәйбеҙ. Әгәр етди- иҫегеҙҙә тотоғоҙ: суд намыҫлы кешене язалау йәки ҡурҡытыу өсөн түгел, ә уның хоҡуҡтарын яҡлау һәм дөрөҫлөктө асыҡлау өсөн булдырылған. Суд залынан ҡурҡырға кәрәкмәй. Выждан һәм закон менән килешеп йәшәгеҙ, документтарҙы һаҡлағыҙ, артыҡ эмоцияларға бирешмәгеҙ һәм суд һеҙҙең өсөн ҡурҡыу өсөн сәбәп түгел, ә яҡлау урыны буласаҡ.
- Әңгәмә өсөн рәхмәт.

Лира Архипова